ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
808
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
بترسذ مرتعش « 1 » بوذ « 2 » و عظيم و متواتر . اينك بدينكونه بوذ كشتن نبض . و اكنون بر من اان ماند « 3 » كه نبضها خارج عن الطبيعه ياذ كنم . بدانك حرارت نبض را عظيم كرداند و جن حاجت تمام نتواند كردن بعظم از بسيارى كرمى نبض را سريع كرداند « 4 » ، باز جن بسرعت تمام نشود « 5 » متواتر كرداند و اين آنكه بود كه قوّت بجاى بوذ ، باز جن قوّت ضعيف كردد « 6 » از تفاوت بفزايذ وز تواتر « 6 » بكاهذ باز جن نبض ضعيفتر كردذ نبض را صغر بفزايذ و عظم بكاهذ و سرعت بجاى بوذ ، و جن حاجت بسيار بوذ « 7 » آنكاه مختلف شوذ « 8 » ، و سردى نبض را صغير كرداند و بطى و متفاوت ، و ترى نبض را لين كردانذ و عريض ، و خشكى نبض را صلب كرداند و ضيّق ، و نبض طويل يا از كرمى بوذ يا از لاغرى ، و نبض عريض از رطوبت بوذ ، و نبض عظيم و سريع و متواتر دليل كرمى بوذ اكر اين حرارت عرضى بوذ جن حرارت كرمابه يا خشم زود بنشيند « 9 » و به حال طبيعى باز آيذ ، و كر سبب قوىتر بوذ جن تيزى اخلاط و بسيارى خون دير بماند « 10 » ، و نبض كه قوى بوذ يا از قوّت بوذ كه بفزايذ جن از خوردن شراب « 11 » يا از راحت يافتن « 12 » از سببى كه ورا همىبكوفت ، و باز نبض ضعيف از نقصان قوّت بوذ جن كمى غذا يا دردى سخت و بارى كه بر نتوانذ داشتن و طاقت ندارد « 13 » يا از سو مزاجى « 13 » بغتة . باز نبض كه مختلف كردذ از مجاهدت طبيعت بوذ يا بيمارى و ضعيفى قوّت ، و كر نبضات عظيم و نبضات قوى بيش بوذ از نبضات صغير و ضعيف
--> ( 1 ) - « ف » و « ب ه » : مرتعد ( 2 ) - ف : « بوذ » ندارد ( 3 ) - ف : مانده است ( 4 ) - ف : سريع كنذ ( 5 ) - ب ه : شود ، خ ( 6 - 6 ) - ف : ان تفاوت بفزايذ و ان تواتر ( 7 ) - ب ه : شود ، خ ( 8 - 7 ) - ف : آنكه مختلف كردذ ( 9 ) - ب ه : ظ . باسد ( 10 ) - ف : دير مانذ ( 11 ) - ب ه : ظ . از قوت بود و يا از خوردن شراب ( 12 ) - ف : افزوده . يا ( 13 - 13 ) - ف : و يا از سو مزاج